Sáng ngày 12/8, đồng chí Huỳnh Hữu Cường - Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Việt An cùng lãnh đạo Ban Xây dựng Đảng, Phòng Văn hóa và Văn phòng Đảng ủy đã khảo sát Đình làng An Tráng, thôn An Tráng; đồng thời gặp gỡ các bậc cao niên để tìm hiểu, sưu tầm tư liệu về lịch sử, văn hóa của ngôi đình.
Cụ Đoàn Em chia sẻ cùng đồng chí Huỳnh Hữu Cường – Phó Bí thư Đảng ủy xã thông tin về Đình làng An Tráng
Hoạt động là một trong những bước đi của địa phương trong việc rà soát, tìm hiểu, bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử - văn hóa trên địa bàn xã; qua đó từng bước bổ sung tư liệu, làm rõ giá trị của Đình làng An Tráng và các địa điểm có ý nghĩa lịch sử, văn hóa khác, hướng đến việc bảo tồn những dấu tích và ký ức quý giá của quê hương.
Nơi lưu dấu những người mở đất, lập làng
Trong đời sống làng quê Việt Nam, đình làng không chỉ là nơi thực hành tín ngưỡng mà còn là không gian kết tinh ký ức cộng đồng, gắn với quá trình khai phá đất đai, hình thành xóm làng và dựng xây cuộc sống. Mỗi ngôi đình vì thế thường mang trong mình câu chuyện về vùng đất và những thế hệ người đã đặt nền móng cho cộng đồng cư dân nơi ấy.
Cụ Đoàn Trong chia sẻ cùng đồng chí Huỳnh Hữu Cường – Phó Bí thư Đảng ủy xã thông tin về Đình làng An Tráng
Đối với thôn An Tráng, theo những gì được lưu truyền trong cộng đồng, đình làng là nơi thờ 7 vị tiền hiền khai khẩn, hậu hiền khai canh – những bậc tiền nhân được các thế hệ người dân ghi nhớ là những người có công khai phá vùng đất, mở mang ruộng đồng và đặt nền móng cho sự hình thành, phát triển của làng. Thông tin về 7 vị tiền hiền, hậu hiền có ý nghĩa đặc biệt trong hành trình tìm hiểu nguồn gốc Đình làng An Tráng. Tuy nhiên, đến nay danh tính cụ thể, quê quán, thời điểm đến vùng đất này và công trạng của từng vị vẫn chưa được xác định đầy đủ bằng tư liệu gốc. Đây là những khoảng trống cần tiếp tục được làm rõ thông qua gia phả các dòng họ, văn tế, hương ước, sắc phong và những nguồn tư liệu lịch sử có liên quan. Bởi phía sau những vị tiền nhân được thờ phụng tại đình có thể là câu chuyện rộng lớn hơn về nguồn gốc cộng đồng cư dân, quá trình khai khẩn, khai canh và hình thành làng An Tráng.
Ngôi đình hiện nay được nhân dân phục dựng vào năm 1979, ngay trên nền đình cũ, sau đó tiếp tục được gìn giữ, tu bổ qua nhiều năm. Dù diện mạo ngôi đình xưa không còn, những những dấu tích của nền đình và đặc biệt là bờ đá bao quanh khu vực đình từ xưa vẫn còn khá rõ nét. Theo ký ức được lưu truyền, đình từng là nơi diễn ra các kỳ cúng tế hằng năm, lễ rước sắc phong từ nơi lưu giữ về đình trong những dịp lễ lệ của làng và các hoạt động văn hóa, văn nghệ khi làng có lễ lớn. Những sinh hoạt ấy cho thấy ngôi đình từng giữ vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần, tín ngưỡng và sự gắn kết cộng đồng của người dân An Tráng.
Những nhân chứng tuổi cao và những trang sử đã mất
Trong chuyến khảo sát, đoàn công tác đã trực tiếp gặp gỡ cụ ông Đoàn Trong, 90 tuổi, và cụ ông Đoàn Em, 100 tuổi – những người cao tuổi đã có nhiều năm gắn bó với quê hương An Tráng. Dù tuổi cao, hai cụ vẫn còn minh mẫn và nhớ được nhiều câu chuyện liên quan đến ngôi đình, đặc biệt là những hoạt động, sinh hoạt tín ngưỡng của làng cũng như quá trình gìn giữ, phục dựng đình qua các thời kỳ. Những ký ức ấy tuy chưa thể giải đáp đầy đủ nguồn gốc xa xưa của ngôi đình, nhưng lại là những đầu mối đáng quý để địa phương tiếp tục tìm kiếm và đối chiếu tư liệu.
Ông Nguyễn Tấn Hải – một trong những người phụ trách chăm sóc, thờ cúng Đình làng An Tráng hiện nay
Theo lời kể, cha của cụ Đoàn Trong từng được giao nhiệm vụ giữ sắc phong của đình làng cùng nhiều tài liệu liên quan đến lịch sử làng và ngôi đình. Tuy nhiên, trong chiến tranh, ngôi nhà bị bom Mỹ đánh phá, thiêu hủy, khiến những tư liệu quý được lưu giữ tại đây cũng không còn. Còn cụ Đoàn Em là người có công đầu trong việc khởi xướng, vận động phục dựng lại Đình làng An Tráng vào năm 1979, trên nền đình cũ. Điều đáng tiếc là gia đình cụ trước đây cũng từng lưu giữ nhiều tư liệu quý liên quan đến đình, nhưng trận lụt năm Giáp Thìn 1964 đã cuốn trôi tất cả. Hai câu chuyện, hai nguồn tư liệu, hai lần mất mát bởi bom đạn và thiên tai, nhưng cùng cho thấy một điều: đằng sau ngôi đình hôm nay từng có cả một quá trình gìn giữ ký ức và tư liệu của cộng đồng qua nhiều thế hệ. Chỉ tiếc rằng những tư liệu vật chất ấy đã không thể tồn tại đến ngày nay.
Qua trao đổi với các bậc cao niên, nhiều thông tin quan trọng về lịch sử ngôi đình hiện vẫn chưa thể xác định. Thời điểm ngôi đình được xây dựng lần đầu, danh tính cụ thể của 7 vị tiền hiền khai khẩn, hậu hiền khai canh, thời gian và triều vua ban sắc phong, nội dung sắc phong… vẫn là những câu hỏi cần tiếp tục tìm kiếm câu trả lời. Những người được gặp gỡ trong chuyến khảo sát cũng không còn nhớ rõ các chi tiết này. Đây chính là khó khăn lớn đối với địa phương trong quá trình nghiên cứu, sưu tầm tư liệu và xây dựng hồ sơ về ngôi đình. Tuy nhiên, thiếu tư liệu không đồng nghĩa với việc lịch sử đã mất hoàn toàn. Những dấu tích còn lại trên thực địa, các nghi lễ từng được duy trì, câu chuyện về việc lưu giữ sắc phong, những thông tin trong ký ức cộng đồng và các nguồn tư liệu có thể còn nằm trong gia đình, dòng họ vẫn là những manh mối cần được tập hợp, kiểm chứng.
Bởi vậy, hành trình tìm lại lịch sử Đình làng An Tráng hôm nay không chỉ là tìm một văn bản hay một hiện vật đã thất lạc, mà là kiên trì nối lại từng mảnh ghép còn sót lại của ký ức cộng đồng.
Chung tay nối lại những mảnh ghép lịch sử
Từ những gì còn lại, việc tìm hiểu Đình làng An Tráng cần tiếp tục được mở rộng đến các nguồn tư liệu trong cộng đồng như gia phả dòng họ, hương ước, văn tế, sắc phong, câu đối, hoành phi, bài vị, hình ảnh, giấy tờ cũ và những câu chuyện được truyền lại qua các thế hệ. Đặc biệt, thông tin về 7 vị tiền hiền khai khẩn, hậu hiền khai canh cần được tiếp tục xác minh để làm rõ danh tính, quê quán, quá trình đến vùng đất An Tráng và những đóng góp của các vị đối với việc khai phá, hình thành làng.
Quang cảnh chung của Đình làng An Tráng hiện nay
Địa phương mong muốn các bậc cao niên, gia đình, dòng họ và những người con An Tráng đang sinh sống trong và ngoài địa phương cùng tham gia tìm kiếm, cung cấp những tư liệu còn lưu giữ. Một bức ảnh cũ, một dòng chữ trong gia phả, một bản sao sắc phong hay một câu chuyện được truyền lại đều có thể trở thành manh mối có giá trị. Các thông tin sẽ được tiếp nhận, tập hợp, kiểm chứng và đối chiếu với những nguồn tư liệu khác để từng bước làm sáng tỏ lịch sử ngôi đình.
Việc sưu tầm tư liệu, nghiên cứu và hướng tới lập hồ sơ đề nghị công nhận di tích không chỉ là câu chuyện của riêng một ngôi đình, mà còn là hành trình tìm về cội nguồn, tri ân những người mở đất, lập làng và gìn giữ ký ức cộng đồng. Từ Đình làng An Tráng, địa phương cũng sẽ tiếp tục rà soát, nhận diện và nghiên cứu các di tích, địa điểm có giá trị lịch sử - văn hóa khác trên địa bàn, góp phần bảo tồn những dấu tích quý giá của quê hương.
Những viên gạch Đình Làng An Tráng xưa còn sót lại
Những tư liệu có thể đã mất theo bom đạn và dòng nước lũ, nhưng ký ức về ngôi đình vẫn còn trong cộng đồng. Điều quan trọng hôm nay là kịp thời ghi lại, lưu giữ và trao truyền những gì còn lại. Bởi mỗi ký ức được sẻ chia, mỗi tư liệu được tìm thấy không chỉ giúp nối lại lịch sử Đình làng An Tráng, mà còn góp thêm một phần vào câu chuyện về cội nguồn quê hương Việt An.
Vân Hương